Plasebo Etkinin Nörobiyolojisi

03/07/2019

Plasebo, tedavi edilen duruma yönelik özgületkisi olmayan madde ya da yön- tem olarak tanımlanmıştır. Plasebo, hoşnutluk durumuna yol açmakta, tıpkı bir ilacın etkisi gibi vücuttaki yolaklar aracılığıyla etkisini göstermektedir. Nörogörüntüleme yöntemlerinin gelişmesi ile plasebonun beyin aktivasyonu, nörotransmitterler ve hormonlar üzerinde çeşitli değişiklikler oluşturduğu gözlenmiştir. Plasebo cevabının oluşmasında dopamin, serotonin, opioid sistemlerinin etkisi, plasebo etkisinin beklenti süreci ve ödül döngüsü ile ilişkisi, farmakolojik ajanların etki ettiği beyindeki bazı özgül merkezlerin plasebo cevabı sırasındaki rolü çalışmalarda gösterilmiştir. 

Plasebo etkisi ile hipnozun etkisi arasında da benzerlikler vardır ve hem plasebo hem de hipnoz yanıtında iyileşme beklentisi telkin fenomeni ile yakından ilişkilidir. Telkin ve beklenti modelleri ile ilişkili olarak hem hipnoz hem de plasebo uygulanımı sonrası beyinde benzer değişiklikler oluşması ilgi çekmektedir. Beyindeki nörokimyasal yolaklar izole olarak değil birçok ortak mekanizmalarla fonksi- yonel etki oluşturmaktadır. Bu nedenle plasebo yanıtında tüm bu mekanizma- lar birbirleriyle ilişkili olarak görev alabilirler. Her ne kadar birçok faktörün etkisi olduğu göz önünde bulundurulsa da; plasebonun etkisini anlamanın ve beyinde yaptığı değişiklikleri görüntüleyebilmenin, psikolojik faktörlerin hastalıkların oluşumunda ve tedavisindeki rollerini aydınlatmada önemli yeri vardır.

Plasebo " tedavi edilen durum için özgül bir etkinlik göstermeyeceğine inanılan ve simgesel etkisi için kullanılan bir tedavi biçimi ya da tıbbi tedaviyi hızlandırmayı amaçlayan bir girişim" olarak tanımlanmıştır.[1] Plasebo etkisi ise, farmakodinamik etkisi veya tedaviye yönelik özgül bir özel- liği olmayan fakat hastanın etkisine inandığı bir tedavi ile elde edilen sonuç için kullanılan bir kavramdır.[2] Plasebo, hoşnutluk durumuna yol açmakta, tıpkı bir ilacın etkisi gibi vücuttaki yolaklar aracılığıyla etkisini göstermekte- dir.[3]

Teorik olarak plasebonun bu etkileri klasik koşullanma, beklenti ve ödül modeli gibi kuramlarla açıklanmaya çalışılmıştır. Hastanın ve hekimin beklen- tilerinden, verilen ilaçların rengine, sayısına ve şekline, hekimin tutumundan, hastanın özelliklerine kadar birçok faktörün plasebo etkisinden sorumlu oldu- ğu öne sürülmüştür. İnsanların hayatta karşılaştıkları uyaranlara fazla veya az olarak cevap üretme özellikleri kişisel olarak değişmektedir. Bu durum üzerin- de öğrenilmiş durumlar ile klinik görünüm ve kişilerin biyolojik yapıları ara- sındaki ilişki rol oynamaktadır. Plasebo yanıtında duygudurumda, motivas- yonda veya bilişsel işlevlerde değişiklik gibi daha karmaşık süreçler rol oyna- maktadır.[4]

Günümüzde nörogörüntüleme yöntemleri ile plasebonun beyin aktivasyo- nu, nörotransmitterler ve hormonlar üzerinde çeşitli değişiklikler oluşturduğu gözlenmiştir.[2,5,6] Beyin görüntüleme yöntemleri ile plasebonun, aktif ilaç- ların etkisini taklit ettiği ve beyinde onlarla aynı bölgeleri aktive ettiği tespit edilmiştir.[7-9] Bu durum plasebo dopamin verilen parkinson hastalarında,

plasebo analjezik verilen ağrı yakınması olan hastalarda, plasebo antidepresan verilen depresif ve anksiyete bozukluğu olan hastalarda, plasebo kafein verilen sağlıklı gönüllülerde gösterilmiştir.[10-17] Beyin ve immun sistem arasındaki iki yönlü ilişki stres ve hipotalomo-pituiter eksen üzerinden plasebo cevabı üzerinde etkisi olmaktadır.[18] Plasebo ile immunsupresif etki ve tuberkülin reaksiyonunda sönme; multipl skleroz hastalarında da plasebo ile periferal lökosit sayılarında azalma olduğu çalışmalarda gösterilmiştir.[19-21] Bir meta analiz çalışmasında deksametazon supresyon testinde kortizolün suprese edi- lememesinin zayıf plasebo yanıtı ile ilişkili olduğu bildirilmiştir.[22]

Bu derlemede çeşitli ruhsal durumlarda plasebo yanıtının yeri ve önemi konusu üzerinde durulacak, daha sonra olası ilişkili mekanizmalar kısaca göz- den geçirilecektir.

Ağrı ve Plasebo

Plasebo fenomeni ilk olarak ağrı alanındaki çalışmalarda ortaya çıkarılmış- tır.[23] Günümüzde de halen ağrıda plasebo ile ilgili çalışmalar çoğunluktadır. Nörogörüntüleme yöntemlerinin gelişmesi sonrası ağrının hissedilmesi ve kontrolünde yeri olan birçok beyin bölgesi tanımlanmıştır. Ağrının hissedil- mesi ile ilgili beyin bölgeleri talamus, primer somatosensoriyal korteks, sekon- der somatosensoriyal korteks, insula, prefrontal korteks, amigdala ve anterior singulat kortekstir. Bu beyin bölgelerine nöromatriks adı verilir [24] Bu beyin bölgelerinin ağrı ile ilişkili değişik görevleri vardır. Talamus, primer somato- sensöriyal korteks, sekonder somatosensöriyal korteks ve insulanın posterior bölgeleri duyuların ayrıştırılması; amigdala, anterior singulat korteks ve insu- lanın anterior bölgeleri ağrının duygusal-motivasyonel bileşenleri; prefrontal korteks ise ağrının bilişsel değerlendirilmesi ile ilgilidir.[25] Bu beyin bölgele- rinin aynı zamanda insanlarda duygusal işlem ve düşünme ile de ilişkili olma- sı, ağrının hissedilmesi süresince kişide birçok psikolojik ve fizyolojik etkini- nin oluşmasını açıklamaktadır.

Isı ile indüklenmiş ağrı modeli ile yapılmış bir deneysel modelde opioid ve plasebo analjeziklerin nörofizyolojik etkileri sağlıklı gönüllülerde pozitron emisyon tomografisi (PET) ile incelenerek aktive olan beyin bölgeleri karşılaş- tırılmış, ve hem plasebo hem de opioid agonist olan remifentanil alan grupta aynı beyin bölgeleri (anterior singulat korteks, orbito-frontal korteks ve pe- riaquaduktal gri madde) aktive olmuştur.[11] Wager ve arkadaşları,[12] yap- tıkları fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI )çalışmasında ön kola elektirik şoku sonrası sürülen plasebo krem ile hastaların hissetikleri ağrı-

da azalma olduğu ve ağrının duygusal regülasyonundan sorumlu olan dorsola- teral prefrontal korteks, medial prefrontal korteks ve periaqeaduktal gri bölge beyin bölgelerinde aktivasyonda artış, ağrının hissedilmesi ile direkt ilişkili bölgeler olan talamus, anterior insular korteks ve anterior singulat korteks aktivasyonunda azalma tespit etmiştir. Benzer bir çalışmada Price ve arkadaşları irritabl kolon sendromu olan hastalarda plasebo verilmesi sonrası yine aynı beyin bölgelerinde aktivasyonda değişiklikler gözlemlemiştir.[9] Fricchione and Stefano ise ağrının duygusal yanıtında dorsolateral prefrontal korteksin düzenleyici rolünü belirlemiş ve diğer beyin bölgelerindeki değişikliklerin bu bölge üzerinden yönetildiğini belirlemiştir.[26]

Plasebo Etkisinde Dopaminin Yeri, Beklenti ve Ödül Modelleri

Parkinson hastalığında plasebonun nasıl etkili olduğu ilgi çeken bir konu olmuştur. Plasebo analjezisinde olduğu gibi olumlu beklentinin parkinson hastalarında nigrostriatal yolakta dopamin salınımına yol açtığı ve bu duru- mun ödül modeli ile ilişkili olabileceği belirtilmiştir.[10,27] Bu bulgular olumlu beklentinin düzeyi ile striatal dopaminerjik transmisyonun korele olduğunu gösteren bir PET çalışmasıyla da desteklenmiştir.[28] Parkinson hastalarda dopaminerjik reseptör antagonisti olan rakloprid ile işaretlenmiş PET ile yapılan ölçümlerde, hastalarda salin solüsyonu enjeksiyonu sonrası muhtemel olarak kaudat çekirdek ve putamenden belirgin düzeyde endojen dopamin salınımı olmuş ve bu dopaminler raklopridi dopaminerjik reseptör- lerden uzaklaştırmıştır. Endojen dopamin salınımı özellikle plaseboya cevap veren grupta daha fazla olmuştur.[10]

Diğer bir çalışmada subtalamik stimülatörü olan hastalarda stimülatör ça- lışmadığı halde çalıştığı söylendiği zaman, çalışmadığı söylendiği zamana göre daha iyi motor performans gelişmiş ve plasebo etkisi ile ilişkili olarak subtala- mik ateşleme oranlarında artış olmuştur.[29,30] Dopamin sinyalizasyonunun plasebonun etkisi üzerinde beklenen ve gerçekleşen ödül arasındaki fark için bir belirteç olabileceği ifade edilmiştir.[31] Paralı oyun görevindeki ödül bek- lentisi sırasındaki anterior singulat korteksten dopamin salınımının plasebo analjezi ile aynı bölgeden salınan dopamin ile ilişkili olduğu tespit edilmiş- tir.[32] Bu sinyalizasyonun, beklentinin süresi uzadıkça azaldığı belirtilmiş olup bunun da tek doz veya uzun süreli doz uygulaması arasındaki farklılığı açıkladığı değerlendirilmiştir.[33] Bu bulgular plasebonun etkisinin dopami- nerjik yolak üzerinden etki edebileceğini düşündürmektedir.

Olumlu beklentinin dorsal striatum, ventral striatum ve prefrontal kor- teksteki dopaminerjik nöronlarda tonik aktivasyona yol açması; plasebo ile oluşan ödül beklentisinin eksitatör glutamat ve inhibitör GABA impulslarının vücuttaki dopaminerjik nöronlar üzerinde etkili olması ile açıklanmıştır.[34] Dopaminerjik nöronlarda tonik aktivasyon gibi fazik aktivasyonun da olması- nın, olumlu beklentinin prefrontal korteks aktivasyonunu artırdığı ve böylece medial fasikülden ventral tegmentumda dopamin akışında artışa neden oldu- ğu şeklinde değerlendirilmiştir.[26] Ek olarak mesolimbik-mesokortikal do- paminerjik sistemin stres eksenleri olan hipotalamus-pituiter-adrenal ve amigdala -lokus seruleus eksenleri tarafından kontrol edilmesi olumlu beklen- tinin strese yanıtı düzenleyip plasebo cevabını etkilediğini düşündürmekte- dir.[35] Tam tersi biçimde olumsuz söylemlerin beklenti anksiyetesine yol açıp ağrıyı artırdığı, kolesistokinerjik sistemin aktifleşmesi sonrası endojen opioidlerde azalma olduğu ve hiperaljezi geliştiği görülmüştür.[4]

Depresif Bozuklukta Plasebo Etkisi

Major depresyonu olan hastaların verilen antidepresan ve plasebo tedavisi sonunda, tedavi öncesine göre niceliksel elektroensefalografi ile beyin aktivite- si incelenmiş ve plaseboya cevap veren grupta, elektroensefalografik aktivite- nin ölçüm birimi olan ve kan akımı ile kuvvetli korelasyon gösteren prefrontal kordansta belirgin artış bildirilmiştir.[15] Benzer diğer bir çalışmada fluokse- tin ile plasebo karşılaştırılmış, plaseboya cevap veren grubun PET ölçümlerin- de prefrontal korteks, anterior singulat, parietal korteks, posterior insular kortekste glukoz metabolizmasında artış, subgenual singulat, talamus ve para- hipokampüste metabolizmada azalma tespit edilmiştir.[16] Fluoksetin gru- bunda da benzer metabolik değişikliklerin olması plasebonun muhtemel ola- rak serotonin artışına yol açtığı şeklinde yorumlanmıştır. Tüm bu bulgulardan yola çıkarak plasebonun ağrısı olan hastalarda olumlu beklentinin etkisiyle endojen opiatları ve ağrı düzenleyici yolakları aktive ettiği, striaumda dopa- min salınımını artırıp subtalamik çekirdekteki nöronları aktifleştirdiği; dep- resyonda ise bazı beyin bögelerinde serotonin ile ilişkili etkiler gösterdiği dü- şüncesi ortaya atılmıştır.[36].

Anksiyete ve Plasebo

Plasebonun anksiyete üzerindeki etkisini inceleyen çalışmalarda sağlıklı gönül- lülere hoşnutsuzluk oluşturan görüntüler gösterilmiş ve duygusal algı ölçül- müştür.[37]. Hastaların bir kısmına benzodiazepin bir kısmına plasebo veril-

miş ve duygusal düzenleme süresince plasebonun indüklediği anksiyetedeki azalma olan hastalarda sağ anterior singulat korteks ve orbitofrontal kortekste aktivasyonda artış tespit edilmiştir. Bu bölgelerin plasebonun indüklediği analjezide de düzenleyici rolü olduğu bilinmektedir. Ek olarak önceden oluş- muş tedavi beklentisi ile ventral striatumdaki plasebonun indüklediği aktivas- yonun korele olduğu tespit edilmiş olup, bu durum duyguları düzenleme durumundaki plasebo ödül modeli ile örtüşmektedir.[15,37]. Bu çalışmaların sonuçları plasebonun antidepresif ve anksiyolitik etkisinin prefrontal korteks- teki bazı bölgeler tarafından düzenlendiğini göstermektedir.

Beklenti modeli, plasebo etkisinde önemli bir rol oynamakta ve ventral striatumun olayın içinde olması muhtemel ödül beklentisi ile ilişkili antidep- resan ve anksiyolitik etkiyi yansıtmaktadır. Dorsal striatumdaki (kaudat ve putamen) dopamin salınımı fazlalığı ile klinik plasebo etkisinin fazlalığı ara- sında korelasyon bulunurken; bu ilişki ventral striatumda (nukleus ak- kumbens) bulunamamıştır. Çünkü dorsal striaatuma görse ventral striatum motor performans ile daha az ilişkilidir ve ödülün gerçekleşmesinden ziyade daha çok ödülün beklentisi ile ilişkilidir.[38]

Son dönemde yapılan çalışmalarda, dorsal anterior singulat korteksin ifade ve değerlendirme fonksiyonlarında; sağ anterior singulat korteksin düzenleme fonksiyonlarında etkili olduğu bildirilmiştir.[39] Plasebo yanıtında dorsal anterior singulat korteks aktivasyonundaki azalmanın sebebi olarak plasebo- nun ağrının olumsuz afektif boyutunu azalttığı fikri ortaya atılmıştır. Bu du- rum plasebo cevabında duyusal sürecin büyük rolü olduğunu göstermektedir. Bu bulguyla tutarlı olarak plasebo analjezi yanıtında duyusal süreç devrelerin- deki aktivite değişikliklerinin plaseboya cevabı belirlemede önemli olduğu tespit edilmiş ve beklenti anksiyetesinin düşük plasebo cevabıyla ilişkili olduğu bildirilmiştir.[40-42].

Yaygın anksiyete bozukluğu olan hastalarda plasebonun indüklediği anksi- yede rahatlama ile bilateral amigdalada aktivasyonda düşme tespit edilmiş- tir.[33] Bu bulgu anksiyete bozukluğu ve depresyonu olanlarda antidepresan tedavisi ile amigdala aktivitesindeki azalma bilgisi ile örtüşmektedir.[43-45] Amigdaladaki serotonerjik inervasyonların serotonerjik genler tarafından dü- zenlendiği; TPH2 polimorfizminin anksiyete belirtileri ile ilişkili olduğu ve bu ilişkinin amigdala aktivasyonu değişikliği ile irtibatlı olduğu bildirilmiş- tir.[33,46,47] TPH2 polimorfizmin nöronal ve davranışsal plasebo yanıtı ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Benzer olarak anksiyete seviyeleri ile ağrıda rahat- lama ve beklenen amigdala aktivasyonundaki düşme arasında ters ilişki oldu- ğu, böylece plasebo ile azalan ağrı ile genel duygu işleme ve azalmış amigdala

cevabı arasında ilişki olduğu bildirilmiştir.[41,48,49] Tüm bu çalışmalar pla- sebonun analjezik etkisinde anksiyetedeki azalmayı vurgulamaktadır.[50,51]

İnsan ve hayvan çalışmalarında endojen opioidlerin stres reaksiyonlarında önemli rol oynadığı gösterilmiştir.[52,53] Stres oluşturan olaylara maruz kal- dıktan sonra endojen opioid peptid salınımı gerçekleşmesi ve analjezi oluşması stresin indüklediği analjezi olarak tanımlanır.[54] Stres sonrası opioid reseptör bağlama aktivasyonunda değişiklik olduğuna dair veriler çeşitli çalışmalarda elde edilmiştir.[55-57]

Plasebo Etkisinde Endojen Opioidlerin Yeri

Endojen opioidler, endorfinler, dinorfinler ve enkefalinler olmak üzere üç ana bileşenden oluşur.[58,59] Bu maddeler beyinde değişik yerlerde bulunan reseptörlere bağlanarak etki gösterirler. Beta-endorfinler mü opioid reseptör agonistleridir ve stresle ilişkili ağrı ve ısıya bağlı ağrının algılanmasında görev- lidir.[60] Met enkefalinler yine mü reseptörleri üzerinden dikkat, ödül ve motivasyonel davranışlarda rol oynarlar.[61] Dinorfinler ise kappa reseptörleri üzerinden etki ederek, kimyasal ve basınç ile ilişkili ağrı algılanmasında görev alırlar.[62] Bu maddelerin fonksiyonel olarak dopamin ile yakından ilişkili olduğu ve davranışsal duyarlılaşma mekanizmasında rol oynadıkları bildiril- mektedir.[63].

Çalışmalarda mü opioid reseptörlerinin duygudurum ve davranış üzerinde etkili olduğu, mu opioid reseptör aracılı nörotransmisyonun korkuyu ve stres- yanıtını azalttığı bildirilmiştir.[64] Aynı zamanda mu opioid reseptörleri duy- gusal belleğin düzenlenmesinde de etkilidir.[65] Savaşlarda yaralı askerlerin cerrahisinde daha düşük miktarda opioid kullanımı gerekmesi, stresin endojen opioid salınımını artırdığına dair bir veri olarak kabul edilmektedir.[52,66] Plasebo etkisi endojen opioid peptidlerle yakından ilişkilidir.[67,68]. Plasebo uygulaması sonrası nukleus akkumbens, ventral pallidum, amigdala ve dorsal anterior singulat kortekste, mu opioid reseptör dağılımında artma olduğu tespit edilmiştir.[69]

Post-travmatik stres bozukluğu (PTSB) hastalarında psikofarmakolojik te- daviye yanıtın %17 ile %68 arasında olduğu, öte yandan aynı hastalarda pla- sebo kullanımı sonrası yanıtın ise %28 ile %62 arasında olduğu bildirilmiş- tir.[70-72] Birçok çalışmada PTSB hastalarında tıbbi tedavi ile plasebo ara- sında fark olmadığı şeklinde veriler elde edilmiştir.[70-74] PTSB hastalarında plaseboya yanıtın yüksek olması ve PTSB'nin oluşumunda endojen opioidle- rin rol oynaması, plasebo yanıtının oluşmasında endojen opioidlerinin etkisi

olduğunu gündeme getirmiştir.[75] PTSB hastalarına ekzojen opioid verildi- ğinde içe çekilme ve aşırı uyarılmışlık belirtilerinde iyileşme olması, plasebo- nun da özellikle bu belirtilere endojen opioid sistemi üzerinden etkili olacağı- nı düşündürmektedir.[75] PTSB veya benzeri psikiyatrik bozuklukları olan ve plasebodan fayda gören hastalara opioid antagonisti uygulanarak plaseboya verilen klinik yanıtı azaltıp azaltmadığının tespit edilmesi, plasebo yanıtında endojen opioidlerin olası yeri hakkında önemli bilgiler sağlayabileceği öngö- rülmektedir.

Hipnoz ve Plasebo Arasındaki Benzerlikler

Plasebo etkisi ile hipnozun etkisi arasında bazı benzerlikler vardır. Bu durum plasebonun hastalarda bir nevi hipnotik süreç oluşturabileceği şeklinde ifade edilmiştir.[76,77] Her ne kadar hipnozdan farklı olarak plaseboda "hastaları yanıltma" faktörü işin içine girse de hem plasebo hem de hipnoz yanıtında iyileşme beklentisinin önemli etkisi vardır ve bu telkin fenomeni ile yakından ilişkilidir.[78]

PET kullanılarak yapılan bir çalışmada, hipnoz altındaki kişilerde mutlu- luk uyandıran anılarını hatırlamalarını istedikleri dönemde oksipital, parietal, prefrontal ve singulat kortekste aktivasyon gerçekleşmiş; diğer taraftan aynı kişilerde uyanık oldukları dönemde aynı anıları hatırlaması istediklerinde her iki temporal lobta ve bazal ön beyin bölgelerinde aktivasyon oluşmuştur.[79] Bu durum hipnoz altındaki beyin ile uyanıklıktaki beyin işleyişinde farklılık olduğunu göstermektedir.

Sağlıklı insanlar hipnotize edilip ağrı hissetmeleri telkin edilince bu kişiler ağrıyı hissetmekle kalmayıp aynı zamanda talamus, anterior singulat korteks, insula, prefrontal ve parietal kortekslerinde aktivasyon artışı gerçekleşmiş- tir.[80] Bu beyin bölgeleri aynı zamanda gerçekten ağrıya maruz kalmada da aktifleşmektedir. Kronik ağrısı olan kişiler hipnotize edildiklerinde hissettikle- ri ağrı daha da fazlalaşmaktadır.[81] Fakat bu hastalarda hipnoz sırasında telkin yapıldığında beyindeki aktivasyonla korele olarak hissettikleri ağrı da azalmaktadır.[81] Hipnoz ağrının yoğunluğunu azaltmakla kalmayıp ağrıya verilen duygusal yanıtı da etkilemektedir. Anterior singulat korteksin duygusal yanıtı düzenlemede etkin görevi vardır. Hipnoz sırasında ağrıya bağlı hoşnut- suzluk, telkine bağlı olarak arttığı veya azaldığı durumlarda da anterior singu- lat korteks aktivasyonuna paralel değişiklikler olmaktadır. Fakat primer soma- tosensöriyal korteks ve sekonder somatosensöriyal kortekste beklenen aktivas- yon değişiklikleri oluşmamaktadır.[82] Tam tersine hipnoza bağlı ağrının

yoğunluğunda artma veya azalma ile korele primer somatosensöriyal korteks, sekonder somatosensöriyal kortekste aktivasyon değişikliği gerçekleştiği du- rumlarda ise anterior singulat kortekste herhangi bir değişiklik olmamaktadır. Fibromiyalji hastalarında hipnoz uygulandığı dönemde hissedilen ağrıdaki azalma ile birlikte kişide hemodinamik yanıtlar gelişmekte bilateral orbitof- rontal, sağ talamus, sol inferior parietal korteks kan akımında artış; bilateral singulat korteks kan akımında azalma gerçekleşmektedir.[83] Tüm bu bulgu- lar hipnozdaki telkinin ağrı kontrolü üzerindeki etkisinin beyindeki kortikal düzenlemeler üzerinden olduğu konusunda önemli veriler vermektedir.

Hipnozla ilişkili kişilerde algısal ve beklentisel farklılıklar da önemlidir. Birçok kronik ağrısı olan ve telkine yatkınlığı fazla olan hastada beklentiye bağlı olarak hipnoz sırasında ağrıda belirgin bir düzelme olmakla birlikte ağrı hipnoz sonrası belirli bir süre sonra tekrar oluşmaktadır.[80] Hipnoz ile plase- bo arasındaki bu yakın ilişki, her iki fenomenin telkin ve beklenti modelleri ile ilişkili olarak beyinde benzer değişiklikler oluşturması, kişilerin hipnozdan ve plasebodan farklı durumlarda değişik derecelerde etkilenmesi ilgi çekici bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır.

Sonuç

Plasebo yanıtında dopamin, serotonin, opioid sistemlerinin etkili olduğu, plasebo etkisinin beklenti süreci ve ödül döngüsü ile ilişkili olduğu, bazı hasta- lıkların oluşumunda yeri olan ve farmakolojik ajanların etki ettiği beyindeki bazı özgül merkezlerin plasebo yanıtı sırasında da aktif rol oynadığı çalışma- larda gösterilmiştir. Psikiyatrik hastalıklarının etyopatogenezinin opioid, do- paminerjik, serotonerjik, noradrenerjik, hipotalamo hipofizer eksen gibi bir- çok nörotransmitter ve nöroendokrin yolaklarla ilişkili olduğunu göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Beyindeki nörokimyasal yolaklar izole olarak değil birçok ortak mekanizmalarla fonksiyonel etki oluşturmaktadır. Bu ne- denle plasebo yanıtında tüm bu mekanizmalar birbirleriyle ilişkili olarak görev alabilirler. Birçok faktörün etkisi olduğu göz önünde bulundurulsa da; plase- bonun etkisini anlamanın ve beyinde yaptığı değişiklikleri görüntüleyebilme- nin, psikolojik faktörlerin hastalıkların oluşumunda ve tedavisindeki rollerini aydınlatmada önemli veriler sunabilir. Şu ana kadar yapılan çalışmalar bu konuda ilgi çekici bilgiler verse de daha tutarlı verilerin elde edilebileceği ileri çalışmalara ihtiyaç vardır.



Kaynaklar

  1. Brody H. The lie that heals: the ethics of giving placebos. Ann Intern Med 1982; 97:112-118.

  2. Benedetti F, Mayberg HS, Wager TD, Stohler CS, Zubieta JK. Neurobiological mechanisms of the placebo effect. J Neurosci 2005; 25:10390-10402.

  3. Göka E. Plasebo kavramı ve plasebo etkisi. Turk Psikiyatri Derg 2002; 13:58-64.

  4. Oken BS. Placebo effects: clinical aspects and neurobiology Brain 2008; 131:2812-

    2823.

  5. Stoessl AJ, de la Fuente-Fernandez R. Willing oneself better on placebo-effective in

    its own right. Lancet 2004; 364:227-228.

  6. Colloca L, Benedetti F. Placebos and painkillers: is mind as real as matter? Nat Rev

    Neurosci 2005; 6:545-551.

  7. Haour F. Mechanisms of the placebo effect and of conditioning. Neuroimmunomo-

    dulation 2005; 12:195-200.

  8. Klosterhalfen S, Enck P. Psychobiology of the placebo response. Auton Neurosci

    2006; 125:94-99.

  9. Price DD, Craggs J, Verne GN, Perlstein WM, Robinson ME. Placebo analgesia is

    accompanied by large reductions in pain-related brain activity in irritable bowel synd-

    rome patients. Pain 2007; 127:63-72.

  10. de la Fuente-Fernandez R, Ruth TJ, Sossi V, Schulzer M, Calne DB, Stoessl AJ.

    Expectation and dopamine release: mechanism of the placebo effect in Parkinson's di-

    sease. Science 2001; 293:1164-1166.

  11. Petrovic P, Kalso E, Petersson KM, Ingvar M. Placebo and opioid analgesia - imaging

    a shared neural network. Science 2002; 295:1737-1740.

  12. Sokolik A, Casey KL, Davidson RJ, Kosslyn SM, Rose RM, Cohen JD. Placebo-

    induced changes in fMRI in the anticipation and experience of pain. Science 2004;

    303:1162-1167.

  13. Lieberman MD, Jarcho JM, Berman S, Naliboff BD, Suyenobu BY, Mandelkern M

    et al. The neural correlates of placebo effects: a disruption account. Neuroimage

    2004; 22:447-455

  14. Zubieta JK, Bueller JA, Jackson LR, Scott DJ, Xu Y, Koeppe RA et al. Placebo effects

    mediated endogenous opioid activity on m-opioid receptors. J Neurosci 2005;

    25:7754-7762.

  15. Leuchter AF, Cook IA, Witte EA, Morgan M, Abrams M. Changes in brain function

    of depressed subjects during treatment with placebo. Am J Psychiatry 2002;

    159:122-129.

  16. Mayberg HS, Silva JA, Brannan SK, Tekell JL, Mahurin RK, McGinnis S et al. The

    functional neuroanatomy of the placebo effect. Am J Psychiatry 2002; 159:728-737.

  17. Kaasinen V, Aalto S, Någren K, Rinne JO. Expectation of caffeine induces dopami-

    nergic responses in humans. Eur J Neurosci 2004;19:2352-2356.

  18. Ader R. Conditioned immunomodulation: research needs and directions. BrainBehav Immun 2002; 17:S51-S57.

  1. Ader R, Cohen N. Behaviorally conditioned immunosuppression and murine syste- mic lupus erythematosus. Science 1982; 215:1534-1536.

  2. Smith GR, McDaniel SM. Psychologically mediated effect on the delayed hypersensi- tivity reaction to tuberculin in humans. Psychosom Med 1983; 45:65-70.

  3. Giang DW, Goodman AD, Schiffer RB, Mattson DH, Petrie M, Cohen N et al. Conditioning of cyclophosphamide-induced leukopenia in humans. J Neuropsychi- atry 1996; 8:194-201.

  4. Ribeiro SCM, Tandon R, Grunhaus L, Greden JF. The DST as a predictor of out- come in depression: a meta-analysis. Am J Psychiatry 1993; 150: 618-1629.

  5. Beecher HK. The powerful placebo. JAMA 1955; 159:1602-1606.

  6. Melzack R. Evolution of the neuromatrix theory of pain. The Prithvi Raj Lecture: presented at the third World Congress of World Institute of Pain, Barcelona 2004.

    Pain Pract 2005; 5:85-94.

  7. Knudsen L, Petersen GL, Nørskov KN, Vase L, Finnerup N, Jensen TS, et al. Review

    of neuroimaging studies related to pain modulation. Scand J Pain 2011; 2:108-120.

  8. Fricchione G, Stefano GB. Placebo neural systems: nitric oxide, morphine and the dopamine brain reward and motivation circuitries. Med Sci Monit 2005; 11: MS54-

    MS65.

  9. de la Fuente-Fernandéz R, Stoessl AJ. The placebo effect in Parkinson's disease.

    Trends Neurosci 2002; 25:299-303.

  10. Lidstone SC, Schulzer M, Dinelle K, Mak E, Sossi V, Ruth TJ et al. Effects of expec-

    tation on placebo-induced dopamine release in Parkinson disease. Arch Gen Psychi-

    atry 2010; 67:857-865.

  11. Pollo A, Torre E, Lopiano L, Rizzone M, Lanotte M, Cavanna A et al. Expectation

    modulates the response to subthalamic nucleus stimulation in Parkinsonian patients.

    Neuroreport 2002; 13:1383-1386.

  12. Benedetti F, Colloco L, Torre E, Lanotte M, Melcarne A, Pesare M et al. Placebo-

    responsive Parkinson patients show decreased activity in single neurons of subthala-

    mic nucleus. Nat Neurosci 2004; 7:587-588.

  13. Irizarry KJL, Licinio J. An explanation for the placebo effect? Science 2005;

    307:1411-1412.

  14. Scott DJ, Stohler CS, Egnatuk CM, Want H, Koeppe RA, Zubieta JK. Individual

    differences in reward responding explain placebo-induced expectations and effects.

    Neuron 2007; 55:325-326.

  15. Faria V. Mind really does matter: the neurobiology of placebo-induced anxiety relief

    in social anxiety disorder (Doctoral thesis). Uppsala, Uppsala University, 2012.

  16. de la Fuente-Fernandez R, Schulzer M, Stoessl AJ. Placebo mechanisms and reward

    circuitry: clues from Parkinson's disease. Biol Psychiatry 2004; 56:67-71.

  17. Teixeira MZ, Guedes CHFF, Barreto PV, Martins MA. The placebo effect and ho-

    meopathy. Homeopathy 2010; 99:119-129.

  18. Benedetti F, Lanotte M, Colloca L. When words are painful: unraveling the mecha-nisms of the nocebo effect. Neuroscience 2007; 147:260-271.

  1. Petrovic P, Dietrich T, Fransson P, Andersson J, Carlsson K. Ingvar M. Placebo in emotional processing-induced expectations of anxiety relief activate a generalized mo- dulatory network. Neuron 2005; 46:957-969.

  2. de la Fuente-Ferna ́ndez R, Phillips AG, Zamburlini M, Sossi V, Calne DB, Ruth TJ et al. Dopamine release in human ventral striatum and expectation of reward. Behav Brain Res 2002; 136:359-363.

  3. Etkin A, Egner T, Kalisch R. Emotional processing in anterior cingulate and medial prefrontal cortex. Trends Cogn Sci 2011; 15:85-93.

  4. Wager TD, Atlas LY, Leotti LA, Rilling JK. Predicting individual differences in placebo analgesia: contributions of brain activity during anticipation and pain expe- rience. J Neurosci 2011; 31:439-452.

  5. Lyby PS, Aslaksen PM, Flaten MA. Is fear of pain related to placebo analgesia? J Psychosom Res 2010; 68:369-377.

  6. Morton DL, Brown CA, Watson A, El-Deredy W, Jones A. Cognitive changes as a result of a single exposure to placebo. Neuropsychologia 2010; 48:1958-1964.

  7. Furmark T, Appel L, Michelgård A, Wahlstedt K, Åhs F, Zancan S et al. Cerebral blood flow changes after treatment of social phobia with the neurokinin-1 antagonist GR205171 citalopram or placebo. Biol Psychiatry 2005; 58:132-142.

  8. Peres JFP, Newberg AB, Mercante JP, Simão M, Albuquerque VE, Peres MJP et al. Cerebral blood flow changes during retrieval of traumatic memories before and after psychotherapy: a SPECT study. Psychol Med 2007; 37:1481-1491.

  9. Fu CHY, Williams SCR, Cleare AJ, Brammer MJ, Walsh ND, Kim J et al. Attenua- tion of the neural response to sad faces in major depression by antidepressant treat- ment. Arch Gen Psychiatry 2004; 61:877-889.

  10. Canli T, Congdon E, Gutknecht L, Constable RT, Lesch KP. Amygdala responsive- ness is modulated by tryptophan hydroxylase-2 gene variation. J Neural Transm 2005; 112:1479-1485.

  11. Hariri AR, Mattay VS, Tessitore A, Kolachana B, Fera F, Goldman D et al. Seroto- nin transporter genetic variation and the response of the human amygdala. Science 2002; 279:400-403.

  12. Morton DL, Watson A, El-Deredy W, Jones AKP. Reproducibility of placebo analge- sia: effect of dispositional optimism. Pain 2009; 146:194-198.

  13. Wager TD, Scott DJ, Zubieta JK. Placebo effects on human μ-opioid activity during pain. Proc Natl Acad Sci USA 2007; 104:11056-11061.

  14. Zhang W, Luo J. The transferable placebo effect from pain to emotion: changes in behavior and EEG activity. Psychophysiology 2009; 46:626-634.

  15. Zhang W, Qin S, Guo J, Luo J. A follow-up fMRI of a transferable placebo anxiolytic effect. Psychophysiology 2011; 48:1119-1128.

  16. Bremner JD, Southwick SM, Charney DS. The neurobiology of posttraumatic stress disorder: an integration of animal and human research. In Posttraumatic Stress Di- sorder. A Comprehensive Text (Eds PA Saigh, JDBremner):103-143. Boston, Allyn and Bacon, 1999.

  17. Grossman A: Opioids and stress in man. J Endocrinol 1988; 119:377-381.

Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - Current Approaches in Psychiatry

311 Plasebo Etkinin Nörobiyolojisi

  1. Maier SF, Davies S, Grau JW, Jackson RL, Morrison DH, Moye T et al. Opiate antagonists and long-term analgesic reaction induced by inescapable shock in rats. J Comp Physiol Psychol 1980; 94:1172-1183.

  2. Insel TR, Kinsley CH, Mann PE, Bridges RS. Prenatal stress has long-term effects on brain opiate receptors. Brain Res 1990; 511:93-97.

  3. Sanchez MD, Milanes MV, Pazos A, Diaz A, Laorden ML, Autoradiographic eviden- ce of mu-opioid receptors down-regulation after prenatal stress in offspring rat brain. Brain Res Dev Brain Res 1996; 94:14-21.

  4. Sanchez MD, Milanes MV, Pazos A, Diaz A, Laorden ML. Autoradiographic eviden- ce of delta-opioid receptor downregulation after prenatal stress in offspring rat brain. Pharmacology 2000; 60:13-18.

  5. Myers RD. Neuroactive peptides: unique phases in research on mammalian brain over three decades. Peptides 1994; 15:367-381.

  6. Friedman MJ. What might the psychobiology of posttraumatic stress disorder teach us about future approaches to pharmacotherapy? J Clin Psychiatry 2000; 61(Suppl 7):44-51.

  7. Schmauss C, Yaksh TL. In vivo studies on spinal opiate receptor systems mediating amtinociciption. II. J Pharmacol Exp Ther 1984; 228:1-12.

  8. Napier TC, Mitrovic I. Opioid modulation of ventral pallidal inputs. Ann N Y Acad Sci 1999; 877:176-201.

  9. Schmauss C. Spinal kappa-opioid receptor-mediated antinociception is stimulus- specific. Eur J Pharmacol 1987; 137:197-205.

  10. Steiner H, Gerfen CR. Role of dynorphin and enkephalin in the regulation of striatal output pathways and behavior. Exp Brain Res 1998; 123:60-76.

  11. Kalin NH, Sherman JE, Takahashi LK. Antagonism of endogenous CRH systems attenuates stress-induced freezing behavior in rats. Brain Res 1988; 457:130-135.

  12. Quirarte GL, Galvez R, Roozendaal B, McGaugh JL. Norepinephrine release in the

    amygdala in response to footshock and opioid peptidergic drugs. Brain Res 1998;

    808:134-140.

  13. Howard JM, Olney JM, Frawley JP, Peterson RE, Smith LH, Davis JH et al. Studies

    of adrenal function in combat and wounded soldiers; a study in the Korean theatre.

    Ann Surg 1955; 141:314-320.

  14. Sher L. The placebo effect on mood and behavior: possible role of opioid and dopa-

    mine modulation of the hypothalamic-pituitary-adrenal system. Forsch Komple-

    mentärmed Klass Naturheilkd 2003; 10:61-68.

  15. Bendetti F, Amanzio M. The neurobiology of placebo analgesia: from endogenous

    opioids to cholecystokinin. Prog Neurobiol 1997; 51:109-125.

  16. Zubieta JK, Bueller JA, Xu Y, Koeppe RA, Stohler CS. Neurochemical mediation of

    the placebo effect in humans; in: 59th Annual Convention of the Society of Biologi-

    cal Psychiatry New York. Biol Psychiatry 2004; 55:57S-58S.

  17. Katz RJ, Lott MH, Arbus P, Crocq L, Herlobsen P, Lingjaerde O et al. Pharmacothe-rapy of posttraumatic stress disorder with a novel psychotropic. Anxiety 1994-95; 1:169-174.

  1. Brady K, Pearlstein T, Asnis GM, Baker D, Rothbaum B, Sikes CR. Efficacy and safety of sertraline treatment of posttraumatic stress disorder: a randomized controlled trial. JAMA 2000; 283:1837-1844.

  2. Shestatzky M, Greenberg D, Lerer B. A controlled trial of phenelzine in posttrauma- tic stress disorder. Psychiatry Res 1988; 24:149-155.

  3. Reist C, Kauffmann CD, Haier RJ, Sangdahl C, DeMet EM, Chicz-DeMet A. A controlled trial of desipramine in 18 men with posttraumatic stress disorder. Am J Psychiatry 1989; 146:513-516.

  4. Zohar J, Amital D, Miodownik C, Kotler M, Bleich A, Lane RM et al. Double-blind placebo-controlled pilot study of sertraline in military veterans with posttraumatic stress disorder. J Clin Psychopharmacol 2002; 22:190-195.

  5. Sher L. The role of endogenous opioids in the placebo effect in post-traumatic stress disorder. Forsch Komplementärmed Klass Naturheilkd 2004; 11:354-359.

  6. Baker SL, Kirsch I. Hypnotic and placebo analgesia: order effects and the placebo label. Contemp Hypn 1993; 10:117-126.

  7. Glass LB, and Barber TX. A note on hypnotic behavior the definition of the situation and the placebo effect. J Nerv Ment Dis 1961; 132:539-541.

  8. Kirsch I, Hypnosis and placebos: response expectancy as a mediator of suggestion effects. Anales de Psicología 1999; 15:99-110.

  9. Maquet P, Faymonville ME, Degueldre C, Delfiore G, Franck G, Luxen A et al. Functional neuroanatomy of hypnotic state. Biol Psychiatry 1999; 45:327-333.

  10. Derbyshire SW, Whalley MG, Stenger VA, Oakley DA. Cerebral activation during hypnotically induced and imagined pain. Neuroimage 2004; 23:392-401.

  11. Derbyshire SW, Whalley MG, Oakley DA. Fibromyalgia pain and its modulation by hypnotic and non-hypnotic suggestion: an fMRI analysis. Eur J Pain 2009; 13:542- 550.

  12. Rainville P, Duncan GH, Price DD, Carrier B, Bushnell MC. Pain affect encoded in human anterior cingulate but not somatosensory cortex. Science 1997; 277:968-971.

  13. Wik G, Fischer H, Bragée B, Finer B, Fredrikson M. Functional anatomy of hypnotic analgesia: a PET study of patients with fibromyalgia. Eur J Pain 1999; 3:7-12. Kaynak : Murat Erdem, Süleyman Akarsu, Murat Gülsün ün Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2013; 5(3):299-312doi:10.5455/cap.20130520