Beynimizin Neden Uykuya İhtiyacı Vardır ve Yeterli Uyumazsak Ne Olur ?

09/03/2019

Birçoğumuz, uyku yoksunluğunun etkilerini yaşayarak,kendimizi yorgun ve huysuz hissediyor ya da konsantre olmakta zorlanıyoruz. Beynimiz için uyku, sizin düşündüğünüzden çok  daha önemlidir.Uykuya daldığınızda "kapanıyor" gibi görünse de, beyin hareketsiz olmaktan uzaktır. Beynin elektriksel aktivite kalıplarını inceleyerek anladığımız şey, siz uyurken beyninizin iki ana kalıp tipi arasında geçiş yapmasıdır: hızlı göz hareketi (REM) uyku ve yavaş dalga uyku hareketi.

Gecenin başlangıcında daha fazla gerçekleşen yavaş dalga uykusu, çok sayıda beyin hücresindeki (saniyede bir ila dört kez meydana gelen) elektriksel aktivitenin yavaş ritimleri ile karakterize edilir. Gece ilerledikçe, REM uykusu gittikçe artar. REM uykusu sırasında sık sık canlı rüyalar görüyoruz ve beynimiz uyanık olduğumuza benzer aktivite şekilleri gösteriyor.

Uyku birçok farklı fonksiyona hizmet eder. Bunlardan biri, gün boyunca yaşadığımız deneyimleri hatırlamamıza yardımcı olmaktır. REM uykusunun duygusal hatıralar (örneğin korku içeren hatıralar) veya prosedürel hafıza (örneğin bisiklete binmek gibi) için önemli olduğu düşünülmektedir. Öte yandan, yavaş dalga uykusunun, deneyimlerinizin ve bildiklerinizin bilinçli bir kaydı olan "bildirici" anıların saklanmasını yansıttığı düşünülür.

Ayrıca, uyku sırasında beyinde deneyimlerin "tekrarlandığını" biliyoruz - bu deneyimlerin hatıraları, tekrar sarılıp tekrar oynatılabilen bir filmin bölümleri gibidir.- Tekrarlama, hipokampustaki nöronlarda meydana gelir - hafıza için önemli bir beyin bölgesi - ve bu en iyi labirentte gezinmeyi öğrenen farelerde çalışılmıştır. Seyrüsefer egzersizinden sonra, sıçan dinlenirken beyni, labirentten geçtiği yolu tekrarlar. Tekrar, beyin hücreleri arasındaki bağlantıları güçlendirmeye yardımcı olur ve bu nedenle anıları birleştirmek için önemli olduğu düşünülmektedir.

Ama kahvaltıda neler yediğini hatırlamak sizin için önemli midir? Muhtemelen hayır - bu yüzden beynin hatırladığı şey konusunda seçici olması gerekiyor. Uyku, beynin hatıralarda gezinmesini ve neyin önemli olduğunu hatırlamak için belirli şeyleri unutabilmesini sağlar. Bunu yapabilmesinin bir yolu, beyindeki istenmeyen bağlantıları "budamak" veya "küçültmektir".

Önde gelen bir uyku fonksiyonu teorisi - "sinaptik homeostaz hipotezi" - uyku sırasında beynin genelinde bağlantıların ("sinaps" olarak da bilinir) yaygın bir şekilde zayıfladığını göstermektedir.

Bunun, uyanık olduğumuzda öğrenme sırasında meydana gelen bağlantıların genel olarak güçlendirilmesini dengeleyeceği düşünülmektedir. Fazla bağlantılar budanarak, uyku etkin bir şekilde "temizleme sağlar", böylece ertesi gün tekrar öğrenebiliriz. Bu küçültme işlemine müdahale etmek, bazı durumlarda daha yoğun (ve belki de istenmeyen) hatıralara neden olabilir.

Beynimizi en iyi şekilde aktif tutmak için uykunun önemi yaşlandıkça değişen uyku düzenimizden de anlamaktayız. Bebekler ve çocuklar yetişkinlerden çok daha fazla uyurlar, çünkü gelişmekte olan beyinler çok daha fazla şey öğreniyor ve yeni durumlara maruz kalıyorlardır.

Yaşamın ilerleyen saatlerinde uyku azalır ve daha fazla bölünür. Bu ya daha az uykuya ihtiyaç duyduğumuz (daha az öğrendiğimiz gibi) ya da yaşlandıkça uyku sürecindeki bozulmayı yansıtabilir.

Kötü bir gece uykusu çekersem ne olur?

Yeterli uyumak, uyanık saatlerimizde dikkat toplamamız ve öğrenmemiz için önemlidir. Uykusuz kaldığımız zaman, büyük miktarlarda bilgiye odaklanamayız veya dikkatimizi uzun süre devam ettiremeyiz ve tepki sürelerimiz yavaşlar. Ayrıca bir problemi çözmeye çalışırken yaratıcı olma veya gizli kuralları keşfetme olasılığımız daha düşüktür.

Yeterince uyuyamadığınızda, beyniniz , siz uyandığınızda bir kaç saniye kendini kapatmaya çalışabilir. Bu "mikro uyku" sırasında birkaç saniye boyunca farkında olmadan bilinçsiz hale gelebilirsiniz. Sürüş sırasındaki uyuşukluk, beyni alkol kadar etkileyen uyku eksikliği ile birlikte motorlu taşıt kazalarının önde gelen bir nedenidir. Uyku yoksunluğu işyerinde ölümcül kazalara da yol açabilir ve  vardiyalı çalışanlarda önemli bir sorun teşkil etmektedir.

Uykunun dikkat ve konsantrasyon üzerindeki yararlı etkileri, sınıfta yeterince uyumadıklarında genellikle hiperaktif ve rahatsız edici hale gelen çocuklar için özellikle önemlidir. Bir çalışma, birkaç gece boyunca gece başına sadece bir saat daha az uyumanın, bir çocuğun sınıftaki davranışını olumsuz yönde etkileyebileceğini açıklamaktadır.

Kaynak : 05.11.2017 tarihli Neuroscience News yazısından çevrilmiştir.

https://neurosciencenews.com/neuroscience-sleep-7876/